Thành phố không nhựa đường: Sẽ ra sao nếu chúng ta loại bỏ phần lớn bề mặt giao thông đường bộ?

Hạ tầng của một thành phố hiện đại hầu như hoàn toàn hướng tới giao thông mặt đất. Các tuyến đường bộ và các tiện ích liên quan như bãi đậu xe, trạm xăng và xưởng sửa chữa đang chiếm một phần diện tích khổng lồ trong đô thị. Nếu ngẫm lại, cách tổ chức không gian này không chỉ gây tổn hại đến môi trường mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến kiến trúc. Hơn nữa, đường bộ vẫn là một trong những hình thức sử dụng đất kém hiệu quả nhất. Những khoảng không gian rộng lớn trong các đô thị vốn đã chật chội nay bị biến thành các bề mặt kỹ thuật, bị loại bỏ khỏi vòng tuần hoàn tự nhiên và cộng đồng. Các hệ thống giao thông trên cao, chẳng hạn như tổ hợp vận tải đường ray dây uST, có thể chuyển phần lớn lưu lượng giao thông lên trên mặt đất, qua đó giải phóng mặt bằng cho những nhu cầu thiết thực hơn.

MỤC LỤC

Toggle

Không khí như một nguồn tài nguyên

Đối với các tổ hợp uST, ngay cả một câu nói cửa miệng như “trả tiền cho không khí” cũng mang một ý nghĩa hoàn toàn mới. Điểm khác biệt mấu chốt trong hạ tầng giao thông cấp độ hai nằm ở việc nó tiếp xúc tối thiểu với mặt đất. Trong logistics đường bộ, một tuyến cao tốc đòi hỏi phải thu hồi đất liên tục dọc theo toàn bộ chiều dài tuyến đường. Ngay cả một tuyến cao tốc tương đối hẹp cũng tạo ra một vùng đất lớn không thích hợp cho con người hoặc tự nhiên sử dụng đầy đủ. Và lưu lượng giao thông càng lớn, thì không gian bị tước đoạt từ môi trường đô thị và tự nhiên càng nhiều.

Đường sắt truyền thống cũng tạo ra hiệu ứng tương tự. Chúng đòi hỏi các phần nền đắp lớn, khu vực an toàn, các ga khổng lồ và các khu vực kỹ thuật rộng lớn. Hệ thống tàu điện một ray (monorail), bất chấp kiến trúc trên cao của chúng, vẫn đòi hỏi các dầm và trụ đỡ khổng lồ được dựng lên trên mặt đất.

Các tổ hợp đường ray dây uST được thiết kế theo một cách hoàn toàn khác. Kết cấu đường ray của chúng tựa trên các tháp đỡ nhỏ gọn và đòi hỏi ít vật liệu hơn rất nhiều so với các cầu cạn monorail. Điều này có nghĩa là phần lớn diện tích mặt đất vẫn được giữ nguyên vẹn và có thể phục vụ các mục đích vượt ra ngoài chức năng nâng đỡ kết cấu. Nhờ đó, vận tải đường ray dây có thể chuyển đổi không chỉ cách thức di chuyển của con người, mà còn cả cấu trúc – và cùng với đó là diện mạo – của thành phố.

Những bãi đậu xe “mạ vàng”

Thật khó tin, nhưng ở các siêu đô thị hiện đại, một phần đáng kể môi trường đô thị lại dành riêng cho xe hơi đậu đỗ. Các bãi đậu xe chiếm những khu vực rộng lớn gần trung tâm thương mại, văn phòng, khu dân cư và không gian công cộng. Ở nhiều thành phố, số lượng chỗ đậu xe thậm chí đã có thể so sánh với số lượng cư dân. Nếu chúng ta tính toán xem chúng tiêu tốn bao nhiêu ngân sách thành phố, thì chúng hoàn toàn có thể được gọi là những bãi đậu xe “mạ vàng”.

Với quá trình chuyển đổi sang các hệ thống giao thông tự động trên cao, nhu cầu về một lượng lớn mặt đường nhựa sẽ giảm đi đáng kể. Các khu vực được giải phóng sẽ lập tức trở thành tài sản của đô thị. Thay thế cho các bãi đậu xe sẽ là không gian xanh, công viên, quảng trường, khu vực công cộng, phố đi bộ và các khu đô thị nhỏ gọn. Kết quả là, thành phố sẽ chấm dứt việc đóng vai trò là một bãi chứa ô tô và một lần nữa trở thành một môi trường sống thoải mái cho con người.

Tác động môi trường

Không có gì là bí mật khi nhựa đường được làm từ các vật liệu gốc dầu mỏ và tác động mạnh mẽ đến môi trường. Nó phá vỡ sự trao đổi nước của đất, làm trầm trọng thêm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, cản trở hệ thống thoát nước và góp phần tạo ra các vùng nhiệt cục bộ làm tăng tốc độ xuống cấp của mặt đường. Hơn nữa, sau những trận mưa, các bề mặt này xả nước bị ô nhiễm vào hệ thống thoát nước mưa, làm gián đoạn chu kỳ lọc ẩm tự nhiên.

Thêm vào đó, hạ tầng giao thông ô tô tạo ra ô nhiễm tiếng ồn liên tục. Ngay cả xe điện cũng không hoàn toàn loại bỏ được vấn đề này: ở tốc độ cao, nguồn tiếng ồn chính không còn là động cơ, mà là sự tương tác giữa lốp xe với mặt đường. Tiếng ồn liên tục từ các đường cao tốc làm giảm chất lượng môi trường đô thị, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người lẫn động vật, và làm suy giảm đa dạng sinh học.

Giao thông trên cao làm giảm đáng kể hiệu ứng này. Các tổ hợp đường ray dây có diện tích tiếp xúc với mặt đất nhỏ hơn rất nhiều, và các bánh xe thép của uPod đảm bảo sự chuyển động êm ái, yên tĩnh, đặc biệt là khi so sánh với giao thông ô tô. Việc không có các hiện tượng phanh gấp, tắc đường và điều khiển hỗn loạn càng làm giảm thiểu ô nhiễm tiếng ồn.

Một điều đặc biệt quan trọng là không gian bên dưới kết cấu đường ray không biến thành một vùng đất kỹ thuật cằn cỗi. Điều này đã được chứng minh thực tế tại Công viên sinh thái công nghệ EcoTechnoPark (Maryina Gorka, Belarus), nơi hệ sinh thái tự nhiên được bảo tồn ngay bên dưới các trụ đỡ của tổ hợp đường ray dây uST. Các loại dược liệu được con người sử dụng vẫn phát triển ở đó, và bản thân hạ tầng được tích hợp hài hòa vào môi trường tự nhiên mà không phá hủy hoàn toàn cảnh quan. Đối với giao thông truyền thống, một mô hình như vậy gần như là bất khả thi: một con đường cao tốc hay nền đắp đường sắt chắc chắn sẽ làm phân mảnh hệ sinh thái, chiếm chỗ của thảm thực vật và gây ô nhiễm khu vực xung quanh.

Lợi ích kinh tế

Đất đai trong các thành phố là một trong những tài nguyên đắt giá nhất. Nhưng như chúng ta đã đề cập, các khu vực rộng lớn hiện đang bị chiếm dụng độc quyền cho giao thông và đậu xe. Đồng thời, hạ tầng đường bộ đòi hỏi những khoản chi phí liên tục cho việc sửa chữa, vệ sinh, chiếu sáng và bảo trì. Nhựa đường xuống cấp dưới ảnh hưởng của khí hậu, lưu lượng giao thông nặng và biến động nhiệt độ, trở thành một khoản chi phí vô tận cho ngân sách thành phố.

Hạ tầng đường ray dây uST có tiềm năng giảm bớt gánh nặng này nhờ khối lượng công tác đất ít hơn và việc bố trí đất đai nhỏ gọn hơn. Thành phố có cơ hội phát triển không phải thông qua việc mở rộng đường sá vô tận, mà thông qua việc sử dụng không gian hiện có một cách hợp lý hơn.

Điều này cũng thay đổi tận gốc logic của quy hoạch đô thị. Một thành phố lấy ô tô làm trung tâm buộc phải liên tục tạo ra các vùng đệm giữa đường sá và con người: rào chắn tiếng ồn, vành đai xanh, nút giao thông rộng lớn và hành lang tiện ích. Kết quả là, không gian trở nên bị phân mảnh và bất tiện cho người đi bộ.

Giao thông trên cao cho phép tích hợp hạ tầng một cách liền mạch hơn rất nhiều. Các trụ đỡ nhỏ gọn và việc bố trí kết cấu đường ray trên cao giúp giảm thiểu hiệu ứng ngăn cách không gian. Thành phố nhờ đó duy trì được sự kết nối hoàn chỉnh.